Tác giả: Luật gia. Hoàng Quốc Huy (Liz Quiehui)
Mở đầu: Bản hùng ca bất tử giữa đại ngàn
Dọc theo chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, có những địa danh đã vượt qua giới hạn địa lý thông thường để trở thành biểu tượng tinh thần bất diệt. Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh là một minh chứng lịch sử chói lọi như thế. Đó không chỉ đơn thuần là một mạng lưới giao thông chiến lược đồng bộ, một huyết mạch nối liền hậu phương lớn miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, mà còn là nơi hội tụ sâu sắc nhất ý chí quật cường, khát vọng độc lập tự do và tinh thần hy sinh vô bờ bến của toàn thể dân tộc.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ những ngày tháng lửa đạn gầm trời, đại ngàn Trường Sơn hôm nay đã phủ một màu xanh hòa bình, trù phú. Thế nhưng, đối với những người lính năm xưa, những cô gái thanh niên xung phong, những người dân công hỏa tuyến, ký ức về một thời “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” vẫn chưa bao giờ phai nhạt. Dưới góc nhìn của một người hoạt động trong lĩnh vực pháp luật, người viết bài này không chỉ nhìn nhận Trường Sơn qua những trang sử oai hùng, mà còn trăn trở về một trách nhiệm lớn lao hơn trong thời bình: Trách nhiệm hoàn thiện cơ sở pháp lý, thực thi chính sách đền ơn đáp nghĩa và thắt chặt sợi dây nghĩa tình, nhằm tri ân những con người đã dâng hiến cả tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.
1. Tầm vóc chiến lược và giá trị lịch sử của con đường huyền thoại
Để hiểu được giá trị của công tác tri ân hiện tại, chúng ta cần lật lại những trang sử vàng để thấy rõ tầm vóc vĩ đại của Bộ đội Trường Sơn. Ngày 19/5/1959, Thường trực Tổng Quân ủy chính thức quyết định thành lập “Đoàn công tác quân sự đặc biệt” – Võ Sĩ (sau này đổi tên thành Đoàn 559), đánh dấu sự khai sinh của tuyến đường chiến lược Trường Sơn. Bắt đầu từ những dấu chân thầm lặng của phương thức “đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng”, Đường Trường Sơn đã phát triển thần kỳ thành một hệ thống giao thông vận tải quân sự hiện đại với tổng chiều dài gần 20.000 km, xuyên qua cả ba nước Đông Dương.
Suốt 16 năm ròng rã (1959 - 1975), tuyến đường chiến lược này đã hứng chịu hàng triệu tấn bom đạn, chất độc hóa học của kẻ thù. Nhưng bất chấp sự tàn phá hủy diệt ấy, huyết mạch giao thông chưa bao giờ ngừng chảy. Gần 4 triệu lượt người, cùng hàng triệu tấn vũ khí, lương thực, khí tài đã được vận chuyển an toàn vào chiến trường, góp phần quyết định làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975, thu non sông về một mối.
Dưới góc độ khoa học lịch sử và nghệ thuật quân sự, Chiến trường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh là một sáng tạo độc đáo, thể hiện tầm nhìn thiên tài của Đảng và Bác Hồ. Đó là biểu tượng cao đẹp của tình đoàn kết chiến đấu vô sản, bền chặt giữa ba nước Việt Nam – Lào – Campuchia. Sự hy sinh của hơn 2 vạn liệt sĩ, cùng hơn 3 vạn thương bệnh binh trên tuyến đường này chính là cái giá bằng xương máu để đổi lấy nền độc lập, tự do và toàn vẹn lãnh thổ của ngày hôm nay.
2. Từ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” đến khuôn khổ pháp lý về chính sách người có công
Đạo lý văn hóa truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” của người Việt không chỉ là bài học đạo đức truyền khẩu, mà đã được thể chế hóa một cách sâu sắc thành các văn bản quy phạm pháp luật cao nhất của Nhà nước.
Điều 59 Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã hiến định rõ ràng: “Nhà nước, xã hội tôn vinh, khen thưởng, thực hiện chính sách ưu đãi đối với người có công với cách mạng”. Cụ thể hóa tinh thần Hiến pháp, Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng đã không ngừng được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện qua các thời kỳ, nhằm bảo đảm mọi đối tượng chính sách, đặc biệt là các cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong Trường Sơn, đều được hưởng đầy đủ các quyền lợi chính đáng.
Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật luôn đặt ra nhiều bài toán phức tạp. Do đặc thù chiến tranh khốc liệt kéo dài, tài liệu lưu trữ bị thất lạc, việc lập hồ sơ, xác nhận thương binh, bệnh binh, người nhiễm chất độc hóa học/dioxin đối với các cựu chiến binh Trường Sơn gặp rất nhiều khó khăn. Có những người lính mang trên mình vết thương thực thể hoặc nỗi đau tinh thần dai dẳng, nhưng vì thiếu giấy tờ gốc, thiếu người làm chứng hợp pháp theo quy định của pháp luật hành chính, nên tiến trình giải quyết chế độ đôi khi bị kéo dài.
Đây chính là nơi vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức xã hội và đặc biệt là các cấp Hội Truyền thống Trường Sơn cần phải được phát huy mạnh mẽ. Việc tư vấn pháp lý, hỗ trợ xác minh thông tin đồng đội, hoàn thiện các thủ tục hành chính tư pháp là một hành động thiết thực, giúp các cựu chiến binh tiếp cận được nguồn lực hỗ trợ từ ngân sách quốc gia một cách công bằng, minh bạch và kịp thời. Việc thực thi đúng, đủ chính sách pháp luật không chỉ là trách nhiệm dân sự của cơ quan chức năng, mà còn là sự thực hành công lý đối với lịch sử.
3. Hội Truyền thống Trường Sơn – Nhịp cầu nghĩa tình và pháp lý vững chắc
Được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật về hội, Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam đóng một vai trò pháp lý và xã hội đặc biệt quan trọng. Hội không chỉ là tổ chức xã hội của những người có chung một thời thanh xuân gian khổ, mà còn là pháp nhân đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của hàng vạn hội viên trên khắp mọi miền đất nước.
Thông qua cổng thông tin điện tử hoitruongson.vn, Hội đã xây dựng được một hệ sinh thái thông tin vô cùng giá trị. Đây là nơi kết nối dữ liệu, phối hợp cùng Bộ Quốc phòng và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trong các chiến dịch tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, xác minh thông tin quân nhân mất tích trong chiến tranh. Mỗi dòng tin, mỗi bức ảnh đăng tải thông tin "Tìm liệt sỹ và đồng đội" là một nỗ lực nhằm hàn gắn những vết thương đau đáu của hàng ngàn gia đình Việt Nam.
Bên cạnh vai trò hỗ trợ pháp lý và chính sách, Hội còn là ngọn cờ đầu trong công tác an sinh xã hội thông qua các phong trào nghĩa tình Trường Sơn... Những chương trình lớn như xây dựng “Nhà nghĩa tình đồng đội”, tặng sổ tiết kiệm cho các nữ chiến binh có hoàn cảnh neo đơn không người thân, hỗ trợ học bổng cho con em cựu chiến binh vượt khó... đã lan tỏa mạnh mẽ tinh thần nhân văn cao cả. Nhìn từ góc độ xã hội học pháp luật, các hoạt động này đã hỗ trợ, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước, thể hiện sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và Nhân dân trong việc thực hiện chính sách xã hội.
4. Di sản Trường Sơn và bài học giáo dục thế hệ trẻ dưới lăng kính thời đại mới
Một quốc gia không thể có tương lai nếu quên đi quá khứ. Di sản của Bộ đội Trường Sơn không phải là những hiện vật bất động trong bảo tàng, mà là một thực thể sống, một nguồn tài nguyên tinh thần vô giá của đất nước Việt Nam cần được bảo tồn và phát huy giá trị trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Trong kỷ nguyên số, khi thế hệ trẻ – những người sinh ra và lớn lên trong hòa bình – tiếp cận thông tin chủ yếu qua không gian mạng, phương thức truyền thông về lịch sử cần phải có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Trang thông tin điện tử của Hội cần tiếp tục ứng dụng công nghệ, đa dạng hóa các hình thức thể hiện như ký sự đa phương tiện, thư viện ảnh số, phóng sự video sinh động để kéo lịch sử lại gần hơn với thế hệ trẻ.
Giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ không chỉ dừng lại ở việc khơi gợi lòng tự hào dân tộc, mà phải nâng tầm thành ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm công dân. Thanh niên ngày nay cần hiểu rằng: Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, giữ gìn trật tự an toàn xã hội và nỗ lực xây dựng một đất nước Việt Nam hùng cường, giàu mạnh chính là sự tiếp nối tốt nhất lý tưởng cao đẹp của cha anh. Tinh thần “Dù hy sinh đến đâu cũng phải giữ vững độc lập” của người lính Trường Sơn năm xưa cần phải được chuyển hóa thành tinh thần “Dấn thân, sáng tạo, thượng tôn pháp luật” của tuổi trẻ hôm nay.
5. Kết luận: Ngọn lửa Trường Sơn mãi mãi rực cháy
Chiến tranh đã khép lại hơn nửa thế kỷ, những người lính năm xưa bước ra từ khói bom Trường Sơn giờ đây mái đầu đều đã bạc trắng theo dòng chảy thời gian. Theo quy luật tự nhiên, thế hệ nhân chứng lịch sử ấy rồi sẽ thưa vắng dần. Chính vì vậy, công tác chăm sóc, tri ân và giữ gìn các giá trị truyền thống của Bộ đội Trường Sơn đang đứng trước đòi hỏi cấp bách hơn bao giờ hết.
Dưới góc độ pháp lý, chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện hơn nữa hệ thống chính sách ưu đãi, cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính rườm rà để không một ai bị bỏ lại phía sau, không một người có công nào phải chịu thiệt thòi vì thiếu sót thủ tục. Dưới góc độ đạo lý tình cảm, mỗi người dân Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần có những hành động thiết thực để tri ân những người anh hùng, Liệt sỹ.
Bài viết này, tôi với tư cách của một Luật gia và một công dân may mắn được sống trong hòa bình, như một nén tâm hương, một lời tri ân sâu sắc gửi tới hương hồn các anh hùng, Liệt sĩ đã nằm lại giữa lòng đại ngàn, và gửi tới những người cựu chiến binh Trường Sơn vẫn đang ngày đêm miệt mài cống hiến cho xã hội. Ngọn lửa thiêng liêng của tinh thần Trường Sơn – ngọn lửa của lòng yêu nước, ý chí vượt khó và nghĩa tình đồng đội – chắc chắn sẽ luôn được giữ gìn, truyền qua các thế hệ và tỏa sáng mãi cùng sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
L.G H.Q.H
Tags:
Hồi ký